TEDAŞ şartnamesi trafo kazanından ne ister?
TEDAŞ trafo şartnamesi denince akla önce sargı, kayıp ve empedans değerleri gelir; oysa aynı metin kazanı imal eden atölyeyi de madde madde bağlar. Sac kalınlığı, kaynak yöntemi, boyanın kaç mikron olacağı, kazanın üzerine hangi vananın hangi kottan çıkacağı, işaret plakasının neyle sabitleneceği ve hangi deneyin kaç saat süreceği şartnamede yazılıdır.
Şartname PDF’leri onlarca üçüncü taraf sitede aynalanıyor. İndirmek kolay; içinden yalnızca kazana bakan maddeleri ayıklamak değil. Bu yazı tam olarak o ayıklamayı yapıyor: TEDAŞ-MLZ/95-012.F ve TEDAŞ-MLZ/95-013.A metinlerinden kazan imalatını doğrudan bağlayan maddeler, madde numaraları ve sayısal değerleriyle çıkarıldı.
Aşağıdaki her değer şartname metninden alınmıştır. Şartnamenin sessiz kaldığı yerleri de ayrıca işaretledik, çünkü imalatçıyı asıl zorlayan boşluklar oralarda.
Kazan imalatçısını bağlayan şartname hangisi?
TEDAŞ malzeme şartnameleri MLZ kodu ile numaralanır ve her biri belirli bir ürün ailesini kapsar. Kazan imalatını doğrudan ilgilendiren iki metin vardır.
TEDAŞ-MLZ/95-012.F — “Genleşme Depolu Tip OG/AG Dağıtım Güç Transformatörleri Teknik Şartnamesi”. Aralık 1995’te yayımlandı; altıncı güncellemesi Nisan 2017 tarihlidir. Üç fazlı, yağa daldırılmış, atmosfere açık, genleşme depolu, anma gerilimi 36 kV’a kadar ve gücü 25 kVA ile 1600 kVA arasında olan dağıtım transformatörlerini kapsar.
TEDAŞ-MLZ/95-013.A — “Orta Gerilim Güç Transformatörleri Teknik Şartnamesi”. 36 kV’a kadar orta gerilim şebekelerinde kullanılacak, anma gücü 2,5 MVA’dan 25 MVA’ya kadar olan güç transformatörlerini kapsar.
İki metnin toplamı 200 sayfaya yaklaşır ve büyük bölümü sargı, kayıp, empedans, ses gücü düzeyi ve dielektrik deneylerle ilgilidir. Kazana bakan maddeler dağınık haldedir. 95-012.F içinde sıra şöyledir:
- 2.3.6 Tank ve Kapak — kazanın yapısı, conta, kaynak ve kazan üzerindeki donanım
- 2.3.7 Soğutma Donanımı — dalga duvar sac kalınlığı
- 2.3.13 ve 2.3.15 — kapak üzerindeki işaretleme ve işaret plakası
- 2.3.14 Boyutlar — maksimum dış ölçü zarfı
- 2.3.16 Korozyona Karşı Önlemler — yüzey temizliği, boyama ve galvanizleme
- 3.2 ve 4.2 — rutin ve kabul deneyleri; boya kalınlığı ölçümü ile basınçla yağ kaçağı deneyi burada
Bir imalatçı için pratik sonuç şudur: teklif hazırlarken okunacak sayfa sayısı 200 değil, yaklaşık 12’dir. Ama o 12 sayfa kesim, büküm, kaynak, kumlama, boya ve deney istasyonlarının tamamını yeniden ayarlatır.
İki şartname arasındaki kazan farkları tek tabloda
95-012.F ile 95-013.A aynı işi anlatmaz. Biri dağıtım gücünde, dalga duvarlı, genleşme depolu bir kazandan söz eder; diğeri sökülebilir radyatörlü, vakum deneyine giren daha ağır bir gövdeden. İmalat planını yanlış şartnameye göre kurmak, en pahalı hatalardan biridir.
| Konu | TEDAŞ-MLZ/95-012.F (25-1600 kVA) | TEDAŞ-MLZ/95-013.A (2,5-25 MVA) |
|---|---|---|
| Doğal soğutma yüzeyi sac kalınlığı | Dalga duvar veya sabit yassı radyatör: en az 1,2 mm | Sökülebilir radyatör, tam vakuma dayanacak; kalınlık sayı ile verilmez |
| Son kat boya rengi | RAL 9006 | RAL 7033 |
| Kat başına kuru film | En az 35 mikron | En az 35 mikron |
| Toplam kuru film | 5 noktada ölçüm ortalaması en az 105 mikron | Toplam 105 mikron |
| Basınç / sızdırmazlık deneyi | Statik yağ basıncının 2 katı; 30 kPa altındaysa +30 kPa; süre 8 saat | 1 kgf/cm² geçmemek üzere statik basıncın 2 katı; süre en az 24 saat |
| Vakum deneyi | Ayrı vakum deneyi yok | 0,5 mm Hg artık basınç, 6 saat; kayıp en çok 0,10 mm Hg |
| Kaldırma halkası | 2 adet | En az 2 adet |
| Tekerlek | 4 adet, iki eksende ayarlanabilir ve kilitlenebilir; 250 kVA ve altı tekerleksiz teslim | 4 adet, 1440 mm ray aralığı, frenli |
| Topraklama terminali | 2 adet M12 paslanmaz çelik (kapak + taban yan yüz) | Bakır kaplı çelik veya paslanmaz çelik, cıvatalı |
| Sıcaklık artışı (sargı / üst yağ) | 65 K / 60 K | 60 K / 55 K |
| Garanti | Teslimden itibaren en az 24 ay | Teslimden itibaren 24 ay |
Tablodaki tek satır bile üretim hattını değiştirir. 0,5 mm Hg artık basınçta 6 saat vakumda kalacak bir gövdenin takviyesi ve kaynak sırası, dağıtım tipi bir kazandan farklı kurgulanır.
Sac kalınlığı: şartnamenin verdiği tek sayı ve vermedikleri
Kazan imalatçısının şartnameden en çok beklediği sayı sac kalınlığıdır. 95-012.F bu konuda tek bir sayı verir ve o da gövdeye değil, soğutma yüzeyine aittir.
Madde 2.3.7: transformatörlerin doğal soğutmasında kullanılacak dalga duvar veya sabit yassı radyatörlerin sac kalınlıkları 1,2 mm’den az olmayacaktır. Bu bir alt sınırdır; üst sınır yoktur. Uygulamada 1,2 mm ve 1,5 mm rulolar kullanılır, seçim kazan yüksekliğine ve dalga derinliğine göre yapılır. Bizim dalga duvar üretimi hattımızda her iki kalınlık da işlenir ve rulo sertifikası kazan iş emrine iliştirilir.
Gövde ve kapak sacı için 95-012.F sayı vermez. Madde 2.3.6 yalnızca “yüksek kaliteli çelik levhalardan dayanıklı bir yapıda ve kaliteli bir işçilikle” imal edilmesini ister. Bu ifade tek başına denetlenebilir değildir; denetlenebilir olan, kalınlığın sağlaması gereken sonuçlardır:
- Kazan, 8 saatlik basınç deneyi sonunda hiçbir noktadan yağ sızdırmayacak.
- Kazan, en az 30 yıl boyunca yağ sızdırmazlığını, kısa devre empedansını, kayıp değerlerini ve ses gücü düzeyini koruyacak.
- 95-013.A kapsamında ayrıca kazan, normal işletme basıncının 2 katına dayanacak ve harici takviyeye ihtiyaç duymadan 0,5 mm Hg vakuma dayanıklı tasarlanacak.
Yani şartname kalınlığı değil, kalınlığın taşıması gereken yükü tarif eder. Sorumluluk hesaba ve prototipe kalır. Bir imalatçı daha ince gövde ile de daha kalın gövde ile de teklif verebilir; deforme olmayan hangisiyse doğru olan odur. Bu yüzden gövde kalınlığı kararı; dalga duvar yüksekliği, kapak flanş genişliği ve kaldırma noktalarının yeriyle birlikte verilmelidir.
Kaynak: çift kaynak şartı ve şartnamenin bıraktığı boşluk
95-012.F madde 2.3.6 kaynağı iki cümleyle bağlar: kaynak işleri standartlara uygun olarak ve sızdırmazlık için gerektiğinde çift kaynak uygulanarak yapılacak, bütün kaynak yerleri sızdırmazlık deneyinden geçirilecektir. 95-013.A da aynı mantığı kurar; sızdırmazlık istenen yerlerde çift kaynak uygulanır.
Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: şartname standartlara uygunluk ister ama kaynak standardının numarasını vermez. Kaynak kalite gerekleri, kaynakçı yeterliliği ve prosedür onayı için atıf yoktur. Bu boşluk, alıcının teknik şartnameye ek madde koymasıyla veya imalatçının kendi kalite sistemiyle doldurulur.
Tekno Trafo tarafında boşluk şöyle kapatılıyor: kaynak kalite gerekleri EN ISO 3834-2’ye, çelik yapı imalatı EN 1090’a göre yürütülüyor; her birleşim tipi için WPS hazırlanıyor ve WPQR ile doğrulanıyor. Bunlar TEDAŞ atfı değil, imalatçının kendi taahhüdüdür ve deney raporu eklerinde belge olarak sunulabilir.
Pratikte çift kaynak şartı üç yerde belirleyicidir: gövde köşe birleşimlerinde, dalga duvarın gövdeye bağlandığı boyuna dikişte ve kapak flanşının gövdeye kaynağında. Bu üç bölge, hidrostatik sızdırmazlık testi sırasında kaçağın en sık göründüğü bölgelerdir. Kaynak prosedürleri belirlenirken sıra ve yön, ısı girdisinin flanş düzlemselliğini bozmayacak şekilde planlanır; aksi halde conta yüzeyi 8 saatlik deneyde damla verir.
Contalar da bu maddenin parçasıdır. Kapak kazana cıvatalarla bağlanır ve sızdırmazlık için en az neopren kalitesinde mantar conta kullanılır. Kazanda dışarıda kalan bağlantı cıvatalarının tamamı paslanmaz çelik olacaktır.
Boya sistemi: 35 mikron mu, 105 mikron mu?
Şartnamenin en çok yanlış okunan maddesi budur. 95-012.F madde 2.3.16.2 iki ayrı eşik koyar ve ikisi birlikte sağlanmalıdır.
- Her kat boya en az 35 mikron kalınlıkta olacaktır.
- Toplam boya kalınlığı rastgele seçilmiş beş noktada boya kontrol aygıtı ile ölçülür; ölçülen değerlerin ortalaması 105 mikrondan küçük olmayacaktır.
- Elektrostatik toz boyama yapılırsa yalnızca toplam kalınlığa bakılır ve bu değer en az 105 mikron olmalıdır.
Kat sırası da bağlıdır. Yüzeyler önce boyama standartlarında belirtilen yöntemle, kumlama veya kimyasal temizleme ile iyice temizlenir. Birinci kat astar için katalize edilmiş paslanmaz epoksi boya kullanılır. Ara kat imalatçının seçimidir. Son kat 95-012.F kapsamında RAL 9006 renginde poliüretan, alkid ve silikon ya da değişik karışımlı vinil boyalardan biri olur; 95-013.A kapsamında son kat rengi RAL 7033’tür. Renk kodunu karıştırmak, kabul deneyinde boya kalınlığı doğru çıksa bile partiyi geri çevirtir.
Kalınlık tek başına yeterli değildir. Katların birbiriyle kaynaşması, rastgele seçilen üç noktada TS EN ISO 2409 çapraz kesme deneyi ile bant yapıştırma yöntemiyle kontrol edilir ve sonuç Sınıf 1’den kötü olamaz. Sıcak daldırma galvanizleme istenmişse işlem ve deneyler TS EN ISO 1461‘e göre yapılır.
“Boyama işleri rutin deneylerden önce tamamlanacaktır” cümlesi takvim açısından kritiktir: boya kabini kapasitesi yetmediği için deneye geciken parti, teslim programında süre uzatımı gerekçesi sayılmaz.
Şartnamenin atıf yapmadığı bir katman daha var. Korozyon koruması tarafında biz yüzey hazırlığını ISO 8501-1’e göre Sa 2 1/2 seviyesinde tutuyor, kaplama sistemini ISO 12944 C4 ve C5 ortam sınıflarına göre seçiyor, kuru film kalınlığını 120 mikron hedefiyle uyguluyoruz. 105 mikron şartnamenin alt sınırıdır; 120 mikron ölçüm saçılmasına karşı bırakılan emniyet payıdır.
Sızdırmazlık ve basınç deneyi: 30 kPa, 8 saat, sıfır damla
Kazan imalatçısı için şartnamenin en sert maddesi budur, çünkü sonucu ikili bir kararla ifade edilir: sızıntı var ya da yok.
95-012.F kapsamında basınçla yağ kaçağı deneyi TS EN 60076-1 madde 11.8‘e göre rutin deneydir ve kabul deneyleri sırasında seçilen her numunede tekrarlanır. Uygulama şöyledir: kazan tabanından ölçülen statik yağ basıncının iki katına eşit bir basınç uygulanır. Ölçülen statik yağ basıncı 30 kPa’nın altındaysa iki katı yerine 30 kPa ilave edilerek uygulanır. Deney süresi 8 saattir. Deney sonunda transformatörde hiçbir yağ sızıntısı olmayacaktır.
95-013.A kapsamında iki ayrı deney vardır ve ikisi de kazanı zorlar.
Vakum deneyi
Yağ boşaltılır, kazan içinde 0,5 mm Hg artık basınç bırakılır, 6 saat vakum altında tutulur. Vakum pompası ayrılmışken vakum kaybı 0,10 mm Hg’yı geçmemelidir. Sonunda kazanda, genleşme kabında ve radyatörlerde deformasyon olmayacaktır.
Basınç deneyi
Kazan oda sıcaklığındaki yağla doldurulur; kazan tabanında ölçülen statik basıncın iki katına eşit ve 1 kgf/cm²’yi geçmeyen bir basınç uygulanır. Süre en az 24 saattir. Sonunda kazanda, kapakta ve genleşme kabında hiçbir yağ sızıntısı olmayacaktır.
Bu sayıların imalat karşılığı nettir. 30 kPa yaklaşık 3 metre yağ sütunudur; 1 kgf/cm² ise yaklaşık 98 kPa’dır, yani on kata yakın bir fark. 8 saat ile 24 saat farkı da atölyede bir vardiya ile üç vardiya farkıdır. Deney istasyonu sayısını bu iki sayıya göre planlamayan imalatçı kabul takvimini kaçırır.
Deneyin atölye içi karşılığı, sevkiyattan önce yapılan hidrostatik sızdırmazlık testi ile hazırlanır. Amaç, alıcı temsilcisi karşısındaki deneyi ilk deney yapmamaktır.
Kazanın üzerine ne monte edilecek: halka, tekerlek, vana, terminal
95-012.F madde 2.3.6 kazan üzerindeki donanımı tek tek sayar. Bunların her biri kesim aşamasında delik, takviye veya flanş demektir; sonradan eklenmeleri hem boyayı hem sızdırmazlığı bozar.
- 2 adet kaldırma halkası. Amaç yalnızca kazanı kaldırmak değil, çekirdek ve sargıları kapakla birlikte kazandan çıkarabilmektir.
- 4 adet düz taşıma tekerleği, birbirine dik iki eksen yönünde ayarlanabilir ve kilitlenebilir. 250 kVA ve daha küçük güçteki transformatörler gerektiğinde tekerlek takılabilecek şekilde yapılır, ancak tekerleksiz teslim edilir.
- Yağ örneği alma ve boşaltma vanası: kazan tabanından 2-3 cm yukarıda, sargı tabanı ile aynı seviyede, mühürlü. Atıf TS EN 50216-4.
- Termometre cebi; 400 kVA ve daha küçük güçlerde TS EN 50216-4’e uygun.
- Topraklama terminali: iki adet M12 ölçüsünde, paslanmaz çelikten cıvatalı; biri kapak üzerinde, diğeri tabanda yan yüzde. Somun, pul ve rondelalar da paslanmaz çelik olacak, terminal toprak sembolüyle işaretlenecektir. Atıf DIN 48088-2.
95-013.A tarafında liste değişir: tekerlekler 1440 mm aralıklı raylar için tasarlanır ve frenlidir; kapakta iki adet termometre cebi bulunur; kapak üzerinde basınç tahliye ventili istenir; kazan tabanında sıfır kotunda gömmeli flanşlı bir tortu alma deliği açılır; her radyatörün bağlantı yerinde sızdırmaz vana olur. Ayrıca kazan tabanında, düz satıhlarda kaydırmaya engel olacak çıkıntı bulunmayacaktır.
Kazanı oluşturan parçalar ile boru ve benzeri metal malzemeler arasındaki metal süreklilik, tümünün aynı potansiyelde olmasını sağlayacak şekilde kurulur. Bu madde, boya sonrası süreklilik ölçümünü fiilen zorunlu kılar.
İşaret plakası ve kapak işaretlemesi: boyayla yazmak reddedilir
Bu bölüm küçük görünür ama parti reddinin sık nedenlerinden biridir.
Madde 2.3.15’e göre transformatörün ön ve yan yüzünde birer işaret plakası bulunur. Plaka paslanmaz çelik veya paslanmayan başka metaldendir, çelik vidalarla veya perçinle tespit edilir; yazılar okunaklı, silinmez ve solmaz olur. Plaka üzerinde TS EN 60076-1’de belirtilen bilgilere ek olarak alıcının adı ve sipariş numarası, imalat yılı ve ayı, kullanılan yağın markası ve tipi, YG ve AG sargıların iletken malzemesi, boştaki ve yükteki kayıplar, kademe değiştirici kademe numaraları ve gerilimleri, yalıtım direnci ölçüm sonuçları ve alıcının malzeme kod numarası yer alır.
Madde 2.3.13 kapak üzerindeki işaretlemeyi bağlar. Yüksek gerilim uçları 1U, 1V, 1W; alçak gerilim uçları 2U, 2V, 2W ve nötr için 2N olarak işaretlenir. Kapaktaki topraklama terminalinin yanına transformatörün seri numarası yazılır. İşaretleme kalıcı olacaktır; şartnamede örnek olarak zımba ile işaretleme verilir. Boyama, etiket yapıştırma veya benzeri işaretlemeler kabul edilmeyecektir.
Kazan imalatçısı açısından sonuç şudur: kapak üzerindeki harf ve rakamlar kumlamadan önce, sac üzerine kalıcı olarak vurulur. Boyadan sonra vurulan zımba boyayı kırar ve o noktada korozyon başlar; boyadan önce vurulmayan işaret ise şablonla boyanarak tamamlanamaz, çünkü şartname bunu açıkça reddeder.
Ayrıca rutin deney raporlarında ve etiketlerde kullanılan yağın markası ve tipi belirtilecek, yalıtım direnci ölçümünün 30 ve 60’ıncı saniye değerleri işaret plakasında gösterilecektir.
Boyut zarfı: kazan tasarımını daraltan maksimum ölçüler
95-012.F madde 2.3.14, genleşme kabı ve tekerlekleri dahil en büyük dış boyutları tavan olarak verir. Kablo kutusu bu ölçülere dahil değildir. Tablo, dalga duvar yüksekliği ve dalga sayısı kararını doğrudan kısıtlar; soğutma yüzeyini artırmak için kazanı büyütmek her zaman mümkün değildir.
| Ölçü (mm) | 400 kVA’ya kadar | 630 kVA | 800-1000 kVA | 1250 kVA | 1600 kVA |
|---|---|---|---|---|---|
| Genişlik | 1100 | 1200 | 1300 | 1500 | 1850 |
| Uzunluk | 1700 | 1700 | 2100 | 2100 | 2100 |
| Yükseklik | 1950 | 2100 | 2250 | 2300 | 2450 |
Bu zarf, ısı problemini yükseklikten değil dalga derinliğinden ve dalga sayısından çözmeyi zorunlu kılar. Sıcaklık artış limitleri de aynı yerde belirleyicidir: 95-012.F kapsamında sargı sıcaklık artışı 65 K, üst yağ sıcaklık artışı 60 K’dır. Ortam sıcaklığının artı 50 santigrat derece alındığı özel işletme şartlarında bu değerler 55 K ve 50 K’ya iner. 95-013.A kapsamında limitler sargıda 60 K, üst yağ seviyesinde 55 K’dır.
Normal işletme şartları da tasarımı bağlar: yükselti 1000 metreye kadar; ortam sıcaklığı en az eksi 25, en çok artı 40 santigrat derece, 24 saat ortalaması artı 35 derecenin altında. Yer sarsıntısı için yatay ivme 0,5 g, düşey ivme 0,4 g. Taşıma sırasında maruz kalınacak ivmeye dayanım ise TS EN 60076-1 madde 5.7.4.2’ye göre 1 g olmalıdır. Bu son değer, kaldırma halkalarının ve şasi kaynağının hesabını doğrudan belirler.
Prototip onayı: onay verilmeden seri imalata geçilemez
Sektörde en çok tekrarlanan cümlelerden biri, prototip onaylanmadan seri üretime geçilemeyeceğidir. Kural doğrudur ama nerede yazdığı çoğu zaman yanlış aktarılır.
95-012.F metninde ayrı bir prototip maddesi yoktur. “Prototip İmalat ve Onayı” başlığı, kompakt merkez şartnamelerinde bulunur. TEDAŞ-MLZ/2020-069 madde 9 şöyle der: alıcı tarafından aksi belirtilmedikçe prototip imalat yapılacaktır; seri imalata başlamadan önce imalatçı, tam donanımlı prototipi teçhizat ve malzemeleri monte edilmiş durumda alıcı temsilcilerinin inceleme ve onayına sunacaktır; onay verildikten sonra seri imalata geçilecektir.
Aynı şartname, teslimat programının prototip onay süresini de kapsadığını yazar. İmalatçının kusurundan doğan onay gecikmeleri süre uzatımı gerekçesi olmaz.
95-012.F kapsamında bunun karşılığı madde 5.4’teki “onay için verilecek belgeler”dir. Yüklenici; transformatörün tüm donanımıyla genel ölçülerini gösteren resimleri, işaret plakası resmini ve uyarı etiketlerini 2 kopya olarak onaya gönderir. Resimler en geç 10 gün içinde onaylanıp iade edilir. Resimlerin onaylanmış olması, yükleniciyi imalatın resimlere uygunluğu sorumluluğundan kurtarmaz.
Kazan imalatçısı için bu, ilk kazanın deneme değil kanıt olduğu anlamına gelir. Prototipten seri üretime geçiş aşamasında ölçü, kaynak sırası, delik konumları ve boya reçetesi dondurulur; sonraki partilerde değişen her parametre yeni bir onay riski üretir.
Deney raporundan Sevk Emri'ne: takvim burada kırılır
Kabul süreci belge zinciriyle yürür ve zincirin bir halkası eksikse sevkiyat başlamaz.
Tip deneylerine ait başarılı deney raporları alıcıya sunulmadan diğer kabul deneylerine başlanamaz. Tip ve rutin deneyler akredite laboratuvarlarda yapılır. Alıcının deneyde bulunamaması halinde yüklenici ve imalatçı deneyleri birlikte yapar; birlikte hazırlanıp imzalanan deney raporları inceleme ve onay için 2 takım olarak alıcıya gönderilir. Raporların onaylanması durumunda alıcı tarafından sevkiyat için Sevk Emri verilir ve onaylı 1 takım rapor yükleniciye geri gönderilir.
Numune sayısı da çizelgeye bağlıdır. Madde 4.1’e göre bir pozdaki transformatör sayısına karşılık alınacak numune sayısı şöyledir.
| Bir pozdaki transformatör sayısı | Alınacak numune sayısı |
|---|---|
| 1-5 | 1 |
| 6-10 | 2 |
| 11-30 | 3 |
| 31-50 | 4 |
| 51-100 | 6 |
| 101-200 | 8 |
| 201 ve üzeri | 10 |
Boyanın kalite kontrolü her parti teslimatta 1 adet transformatör üzerinde yapılır. Deney başarısız olursa seçilecek 3 adet numunede tekrarlanır ve üçünden de başarılı sonuç alınması gerekir. Yani boya reçetesindeki tek bir sapma, bir partiyi üç kat denetime sokar.
İki madde daha takvimi doğrudan etkiler: kabul deneyleri sonuçlanıncaya kadar yükleniciye hiçbir ödeme yapılmaz ve alıcıdan kaynaklanan nedenler dışında kabul gecikmeleri için süre uzatımı verilmez.
30 yıl ömür şartı kazana ne yükler?
95-012.F madde 2’de tek cümlelik ama en uzun vadeli şart yer alır: transformatörler en az 30 yıl süresince şartnamede belirtilen ses gücü düzeylerini, kısa devre empedansını, kayıp değerlerini ve yağ sızdırmazlığını sağlayacak şekilde üretilmiş olacaktır.
Bu cümlenin kazan tarafındaki karşılığı üç kalemdir.
Yağ sızdırmazlığı
30 yıl boyunca damlamayacak bir kaynak dikişi, yalnızca ilk gün deneyi geçen dikişten farklıdır. Sürekli dikiş, çift kaynak ve dikiş sırasının çarpılmayı en aza indirecek şekilde planlanması bu yüzden şarttır.
Korozyon
105 mikron alt sınırdır. Kaplamanın 30 yıl dayanması, ISO 12944 kapsamında ortam sınıfının doğru seçilmesine ve Sa 2 1/2 yüzey hazırlığının tutturulmasına bağlıdır. Kumlanmış yüzey boyanmadan bekletilirse ilk pas filmi kaplamanın ömrünü kısaltır.
Ses gücü ve empedans
Bunlar kazanın değil aktif kısmın parametreleri gibi görünür, ancak dalga duvar geometrisi ve kazan rijitliği ses gücü ölçümünü etkiler. 95-012.F, 6,3-15,8 kV sınıfında 25 kVA için 37 dB, 400 kVA için 50 dB gibi tavan değerler verir; gövde titreşimi ölçülen değeri bu sınırın üstüne taşıyabilir.
Garanti süresi ayrı bir başlıktır ve 30 yılla karıştırılmamalıdır. İmalatçı her transformatörü teslim tarihinden başlayarak en az 24 ay süreyle tasarım, malzeme ve işçilik hatalarına karşı garanti eder. Kusur imalatçıdan kaynaklanıyorsa onarım veya değişim masrafları ile nakliye bedeli imalatçıya aittir. Şartnamede belirtilen nitelikte malzeme kullanılmadığı tespit edilirse, arıza işletmeden kaynaklansa bile kusur imalatçıya yazılır.
Şartnamenin imalatçıya bıraktığı kararlar
Kazana bakan maddeleri ayıkladığımızda ortaya iki liste çıkıyor.
Şartnamenin kesin bağladıkları: dalga duvar sac kalınlığı alt sınırı, kat başına ve toplam kuru film kalınlığı, son kat renk kodu, basınç ve vakum deneyi değerleri ile süreleri, kaldırma halkası ve tekerlek sayısı, vana kotları ve standart atıfları, topraklama terminali ölçüsü, işaret plakası içeriği ve işaretleme yöntemi, maksimum dış boyutlar, sıcaklık artış limitleri, numune sayıları, rapor takım sayısı ve garanti süresi.
Şartnamenin imalatçıya bıraktıkları: gövde ve kapak sac kalınlığı, kaynak yöntemi ve prosedür onay sistemi, ara kat boya seçimi, takviye tasarımı, dalga derinliği ve dalga sayısı, kesim ve büküm toleransları, deney istasyonu planlaması.
İkinci listedeki her kalem, birinci listedeki bir şartın sağlanıp sağlanmadığını belirler. Trafo kazanı imalatı tarafında bizim yaklaşımımız, ikinci listeyi birinci listenin sayılarına göre geriye doğru kurmaktır: 8 saatlik deneyde sıfır damla isteniyorsa dikiş planı ona göre, 105 mikron isteniyorsa boya reçetesi 120 mikron hedefiyle, 1 g taşıma ivmesi isteniyorsa kaldırma halkası hesabı ona göre yapılır.
Şartname bir kalite belgesi değildir; kabul kriteridir. Belge, o kriterin nasıl tekrarlanabilir hale getirildiğini gösterir. TEDAŞ metinlerinde ISO 9001 ve ISO 14001 belgeleri teklifle birlikte istenir; kaynak ve kaplama tarafındaki EN ISO 3834-2, EN 1090 ve ISO 12944 uygulamaları ise imalatçının kendi taahhüdü olarak deney raporu eklerinde sunulur.
Sıkça sorulan sorular
TEDAŞ şartnamesi trafo kazanı için sac kalınlığı veriyor mu?
Kısmen. TEDAŞ-MLZ/95-012.F madde 2.3.7 yalnızca doğal soğutmada kullanılan dalga duvar veya sabit yassı radyatörler için alt sınır verir: 1,2 mm’den az olmayacaktır. Gövde ve kapak sacı için sayı yoktur; madde 2.3.6 “yüksek kaliteli çelik levha” ifadesiyle yetinir. Kalınlık kararı imalatçıya bırakılır, ancak 8 saatlik basınç deneyi ve 30 yıllık sızdırmazlık şartı bu kararı fiilen sınırlar.
Trafo kazanı boyası kaç mikron olmalı?
Her kat en az 35 mikron, toplam ortalama en az 105 mikron. Toplam kalınlık rastgele seçilen beş noktada ölçülür ve ortalaması 105 mikronun altına düşemez. Elektrostatik toz boyamada yalnızca toplam kalınlığa bakılır, o da en az 105 mikrondur. Katlar arası kaynaşma TS EN ISO 2409 çapraz kesme deneyiyle üç noktada kontrol edilir ve sonuç Sınıf 1’den kötü olamaz.
Sızdırmazlık deneyi kaç kPa basınçla ve kaç saat yapılır?
TEDAŞ-MLZ/95-012.F kapsamında kazan tabanından ölçülen statik yağ basıncının iki katı uygulanır; statik basınç 30 kPa’nın altındaysa iki katı yerine 30 kPa ilave edilir. Deney süresi 8 saattir ve sonunda hiçbir sızıntı olmayacaktır. TEDAŞ-MLZ/95-013.A kapsamında ise 1 kgf/cm² değerini geçmemek üzere statik basıncın iki katı uygulanır ve süre en az 24 saattir.
Kazan son kat boya rengi hangi RAL kodudur?
Dağıtım transformatörleri için TEDAŞ-MLZ/95-012.F son kat rengini RAL 9006 olarak belirler. Orta gerilim güç transformatörleri için TEDAŞ-MLZ/95-013.A ise RAL 7033 ister. Astar her iki metinde de katalize edilmiş epoksidir, ara kat imalatçının seçimidir. Renk kodunu karıştırmak; kalınlık ve yapışma deneyleri geçse bile parti reddine yol açar.
Prototip onayı olmadan seri üretime geçilebilir mi?
Hayır. “Prototip İmalat ve Onayı” maddesi kompakt merkez şartnamelerinde açıkça yer alır; TEDAŞ-MLZ/2020-069 madde 9, onay verildikten sonra seri imalata geçileceğini yazar. Dağıtım transformatörü şartnamesinde karşılığı madde 5.4’teki resim onayıdır: genel ölçü resimleri, işaret plakası resmi ve uyarı etiketleri 2 kopya olarak onaya sunulur ve en geç 10 gün içinde iade edilir.
Deney raporları kaç takım hazırlanır, Sevk Emri ne zaman verilir?
Yüklenici ve imalatçı tarafından birlikte hazırlanıp imzalanan deney raporları, inceleme ve onay için 2 takım olarak alıcıya gönderilir. Raporlar onaylanırsa sevkiyat için Sevk Emri verilir ve onaylı 1 takım rapor yükleniciye iade edilir. Kabul deneyleri sonuçlanıncaya kadar yükleniciye ödeme yapılmaz; kabul gecikmeleri için süre uzatımı verilmez.